Reka Gradac je jedana od neprocenjivih blaga Zapadne Srbije, to je reka ponornica koja izvire podno planine Povlen. Nakon nekoliko kilometara od izvorišta ponire i potom ponovo izbija na površinu.
Ponornica ponovo izvire kraj sela Bogatić, kod Jakog izvora, iznad manastira Ćelije. Predstavlja vodom najbogatiju pritoku Kolubare, usekla je klisurasto-kanjonsku dolinu dužine 22,7km.
Od sastava Bukovske reke i Zabave, gde u stvari nastaje , do ušća u Kolubaru ova reka ima dužinu 28km i ukupan pad od 187 metara. Gradac je jedna od najčistijih reka ne samo Srbije, već jedan od najčistijih evropskih reka i predstavlja predeo izuzetnih odlika “ Klisura reke Gradac“ i upravljač je Ekološko društvo Gradac.
kanjon reke, pećine koje obuhvata reka i živi svet reke
Pejzažne karakteristike se ogledaju pre svega u geomorfološkim odlikama klisure. Bez obzira na blizinu Valjeva, klisura je u najvećoj meri ostala očuvana od izgradnje i drugih oblika degradacije. Ne samo da njena očaravajuća bistrina i neodiljive nijanse zelene boje čine reku Gradac izuzetnim prirodnim blagom. Čistina reke utuče na veoma bogatu floru i faunu. Što se tiče osnovnih odlika samog kanjona , čine ih izrazito vertikalne stene pri višim delovima i siparima u podnožju. Kanjon reke Gradac je pun pećina.
Speleolzi su zabeležili 67 pećina i 2 jame. Najznačajnije pećine su Degurićka pećina, Gradska pećina i Kraljeva pećina. Pomenute pećine su pod zaštitom, budući da u njima žive slepi miševi. U blizini Degurićke pećine je istoimeno selo, a nadomak sela je brana koja pored svoje svrhe, predstavlja i omiljeno kupalište Valjevaca. Životinjski svet klisure reke Gradac je izuzetno bogat. Isto važi i za raznovrsnu i razvijenu floru.
U kanjonu žive mnogobrojne životinjske vrste , od sitnijih životinja i glodara, ježevi, šumski puhovi, šumski i žutogrli miševi, veverice i riđe voluharice. Od zveri i divljači Gradac naseljavaju zečevi, lisice, kune belice i zlatice, vidre, manji broj divljih svinja i srne. Kanjon reke Gradac naseljavaju i brojne ptice, kao što su zebe, kosovi, prepelice, kreje, šumske sove, ćukovi, čavke, jastrebovi kokošari.
Same vode nastanjuju i razne vrste riba, među kojima je pastrmka, klen, peš, pliska, pijor, a tu su i vidre, rečni rakovi. U kanjonu se mogu sresti razni gmizavci, poput poskoka, smuka, zelembaća, zelenih žaba i gataliniki, manje šumskih kornjača. Celokupan sliv reke Gradac karakterističan je po velikom broju gljiva. Udaljena od Valjeva nekih 5km, a od Beograda do Valjeva, ako se putuje auto-putem Miloš Veliki ima 100km.
Šta možete raditi na reci Gradac- ono što će Vas obradovati jeste da je sam kanjon prohodan i to svom svojom dužinom, što znači da ga možete neometano istraživati. Ako želite da obiđete kanjon reke Gradac, najzgodnija polazna tačka bio bi manastir Ćelije. Pored reke Gradac možete kampovati, uz prijavljivanje Ekološkom društvu Gradac. Dalje niz tok voda je dublja, pa su delovi povoljniji za kupanje.
Pored reke možete obići etno bivak Šareno platno , etno domaćinstvo Skok po skok. Sa druge strane kada dolazite iz grada prema reci Gradac postoji Ilovačićeva vodenica , pešačka staza, brojni kafići i kupališta koja možete posetiti u letnjem periodu, Konjički Klub Degurić, Degurićka pećina , brana i druga izletišta.
Gradac je poznat po potočnoj pastrmci i svake godine se odžava takmičenje u ribolovu. Ekološko društvo upravlja Zaštićenim prirodnim dobrom Klisure reke Gradac-https://rekagradac.org
okolina reke gradac
S druge strane, ništa manje nije vredan manastir Lelić, a takođe je neizbežan tokom šetnje. Nalazi se na nekom 11. kilometru od Valjeva, u istoimenom selu. Zadužbina je čuvenog duhovnika, Vladike Nikolaja Velimirovića. To je prelepa crkva sagrađena u moravskom stilu, kombinovanjem kamena, cigle i sige, što posebno doprinosi njenom šarmu.
U okolini reke Gradac nalazi se čitav niz kulturnih dobara i istorijskih spomenika koje možete obići. Manastir Ćelije se nalazi na levoj obali reke Gradac i poznat je po arhimandritu dr Justinu Popoviću, Jerinin grad je arheološko nalazište na kome je sačuvano nekoliko prizemnih ostataka građevina i bedema, na brdu u selu Brangović.
Smatra se da je ovo područje bilo dom čoveku još od pradavnih vremena, a tragovi koji su ovde pronađeni vode nas čak do paleolita. Pored toga, bilo je stanovništva i u antičkom dobu, kao i u srednjem veku, a otkriveno je mnoštvo kelija-isposnica.
